Roślina ta wytwarza kłącza oraz liczne korzenie o grubości 3 mm i długości 30 cm. Kwiatostan ma baldachokształtny, wielokwiatowy; kwiaty białe, różowawe, czasami białoliliowe (kwitnie od czerwca do sierpnia); owoc o kształcie orzeszka z puchem albo nagi. Pojawia się w lesistych i wilgotnych rejonach Europy i Azji (aż po Japonię), lubi glebę próchniczną, wilgotną. Rośnie w całej Polsce, w lasach, zaroślach, na polanach, a nawet w załomkach skał.

Zobacz też: Jaki jest najlepszy czas zbioru ziół?

Działanie

Terapeutyczne działanie kozłka znali już starożytni, a w średniowieczu leczono nim dużo więcej chorób niż współcześnie. W „Farmakopei z Lorsch”, najstarszym dziele medycyny klasztornej, można znaleźć wzmiankę o kozłku jako ważnym składniku mikstury na bezsenność, pobudzenie, wyczerpanie czy gnuśność.

Kłącza z korzeniami wykopuje się wiosną lub jesienią w drugim roku uprawy (wtedy zawiera najwięcej leczniczych substancji), a następnie suszy (kozłek podczas suszenia wytwarza charakterystyczny zapach). Wysuszony surowiec powinno się przechowywać w suchym i chłodnym miejscu.

Jego korzeń zawiera m.in.: triestry irydoidowe, olejek eteryczny zawierający seskwiterpeny, kwasy organiczne, garbniki, alkaloidy monoterpenowe: chatynina, aktynidyna, valerynina; glikozydy: valerozyd A (triterpenowy), valerozydat; sole mineralne (manganu, wapnia). Zawarte w kłączach i korzeniu substancje – valepotriaty (odkryte przez Thiesa w 1968 r.) – działają w dwojaki sposób: w małych dawkach – umiarkowanie pobudzają ośrodkowy układ nerwowy (szczególnie oddechowy i naczyniowo-ruchowy), zaś w dużych dawkach – działają spowalniająco na ośrodkowy układ nerwowy: uspokajają, zmniejszają pobudliwość odruchową.Warto jednak zaznaczyć, że pożądane działanie uspakajające mają tylko wyciągi zimne z surowca (np. nalewka, proszek) – związki chemiczne zawarte w kłączach kozłka są nietrwałe i ulegają rozpadowi w temperaturze ok. 36 stopni.